Fexrî Ulug

“Her awayê gihîştina armancê, mubah e.”

Naveroka giştî ya xebata wî bi vê hevokê, ramanwer, dewletparêz, stratejîstê leşkerî, helbestvan û şanonûsê Firensî, yê ku damezirînerê dîrok û zanista siyasî tê hesibandin. Niccolò Machiavelli yek ji girîngtirîn kesayetiyên tevgera Ronesansa Italî ye.

Çavdêriyên Machiavelli pir rast bûn; “Xirab nêzîkê serfiraziyê ne.”


Çima Mirovên Xirab Ji Mirovên Baş Bi Zêdetir Serkeftî Ne?

Machiavelli di pirtûka xwe “Mîr” de tekez kir ku mirovên xerab li hember mirovên baş xwedî hin avantajan in. Yek ji wan: hîle. Mirovên xirab amade ne ku bi jêhatîbûnek tarî tevbigerin û ji bo pêşvexistina armancên xwe hîle bikin. Ji ber ku ew pabendî rêgezên exlaqî ne; ew amade ne ku derewan bikin, rastiyan biguherînin, gefê bixwin an serî li şîdetê bidin. Bi vî rengî, ew bi bandor in.


Çima Tenê Başbûn Pir caran Têrê nake?

Mirov bi gelemperî bawer dikin ku “awayê ku meriv baş bibe baş jî tevdigere”. Meriv ne tenê mebestên baş, di heman demê de xwestekek jî heye ku wan mebestan bi rengek baş pêk bîne.

Ger mirovek baş, cîhanek adil dixwaze, xwesteka wî heye ku wê bi rêyên baş bike. Ew dixwaze ku mirov bi hişmendiya xwe ya hevpar, ne bi tirsandina wan, serî li dadmendiyê bidin.

Ger yek dixwaze ku mirov baş bibin, ew qenciyê bi dijminên xwe jî dike, ne zilmê. Li gorî Machiavelli, hewildanên mirovên baş ku cîhanê bikin cihekî çêtir ne hêsan e. Di pirtûka xwe de; wî qala têkçûna mîrên qenc, endamên dewletê, û bazirganên li Floransê û eyaletên berê yên Italî kir. Ji bo ku pêşî lê bigire, ew ramana jêrîn diparêze:

”Mirov dikare bi qasî ku dixwaze baş be, lê divê ew pir ne bi baş tevger kirinê ve girêdayî bin. Divê ew fêr bibe ku hîleyên ku mirovên xerab bikar tînin deyn bike û wan li dijî wan bikar bîne. Gava ku hewce be mirovên qenc jî şûr digirin, şer dikin û hîle dikin. Mûsa ji bo qencî û edaletê şerê Fîrewn kir.”

Ma Divê Meriv Xirab Be Ku Serkeftî Be?

Na. Berevajî baweriya populer, Machiavelli di pirtûka xwe de nabêje ku meriv ji bo serketinê divê xirab be; Ew şirove dike ku merivên baş gerekê ji ya xirab hîn bin. Ew alîgirê ne ku tenê baş be lê bi bandor jî be. Her çend em mirovên baş bin jî, ji pîşeya xwe çi dibe bila bibe, em ê di her beşên jiyana xwe de bi mirovên hîlekar û xapînok re rû bi rû bimînin û pêdivî ye ku em rêbazên ku ev kes bikar tînin bizanin û li gorî wê tevbigerin. Ya rast, Machiavelli tam li ser vê yekê dipeyive: Divê mirovên baş zanibin çawa wan bitirsînin, wan bi peyvên şirîn bixapînin û wan bixin dafikê.

Siyasetmedarê baş, siyasetmedarê xirab; pêdivî ye ku karsazek ​​naîf ji karsazekî jîr fêr bibe.

Em, berheva ku me pêk aniye, ne ya ku mebesta me ye. Machiavelli niqaş dike ku heke em ji heqîqet, qencî û dilpakiyê feyz bigirin, û tenê bi rengek rast, baş û hêja tevbigerin, wê hingê li gor Machiavelli em nagihêjin tu derê.

“Em neçar in ku dersan ji çavkanîyek, ji ya ku em herî pir jê nefret dikin, derxînin. Ew gelek tişt hene ku me fêr bikin ku em rastiya ku em dixwazin lê li dijî şer bikin fêr bibin. Ji me re çekên bi qalîteya wekhev ên ku ew hene hewce ne. Xewnên baş têrê nakin. Pîvana rastîn ya ku me bi dest xistiye.”

Çavkanî:

https://www.theschooloflife.com/thebookoflife/the-great-philosophers-niccolo-machiavelli/

https://www.theschooloflife.com/thebookoflife/machiavellis-advice-for-nice-guys/

https://www.openculture.com/2017/02/how-machiavelli-really-thought-we-should-use-power.html