Mustafa Onal

Koronavîrus an jî covîd-19, di sala 2019an û vir da bandorê li ser mirovan dike.

Koronavîrus, li gor zanyarîyên heyî, cara yekem di sala 2019an da li eyaleta Wuhanê ya welatê Çînê derketîye û li tevahîya cîhanê belav bûye. Ji ber ku êşeke berbelav e wekî pandemîya covîd-19 hatîye bi nav kirin. Pandemî, ji êş û nexweşîyên berbelav ên ku li gelek deran derdikevin re tê gotin.

Photo by CDC on Pexels.com

Kesên koronavîrusê vedigirin li nexweşxaneyan bên razandin jî, li malê di bin çavdêrîyê da bin jî; ji ber bandorên koronavîrusê bêtevger dimînin. Herwiha kesên di karantînayê da yan jî ji ber qedexeyan nikaribin derkevin derve jî ji ber bêtevgerîyê pirsgirêkên wekî êş, qelewî, tengezarî û hwd. dijîn.

Bêtevgerî, sedema gelek pirsgirêk û nexweşîyan e. Tevger, ji bo berdewamîya jîyanê çalakîyên girîng in. Çi ne ev çalakî?:  “Tevlivîn, zivirîn, lerizîn (cirifîn, ricifîn), meş, bazdan, avjenî…” Bi tevgerê re xwîn, di laş da, bi rêk û pêk digere.

Mirov, bi piştgirî û baldarîyê dikarin xwe biparêzin. Armanceke sereke ya fîzyoterapî û rehabîlîtasyonê jî pêşîlêgirtina nexweşîyan û parastina laşî ye. Ji bo pêşîlêgirtina xetereyan xweparastin divê.

Koronavîrus, bandorê herî zêde li pişikê dike. Ev jî dibe sedema pirsgirêkên danûstandina hilmê. Jixwe koronavîrus hilma mirovan diçikîne û wan dikuje an jî encamên giran li ser mirovan dihêle. Piştî korona biqede divê ji bo nexweşan ji alîyê fîzyoterapîstan ve bernameyeke rehabîlîtasyonê bê amade kirin. Di vê bernameyê da egzersîz, rêbazên danûstandina hilmê cîyên sereke digirin.

Armanca Fîzyoterapî û Rehabîlîtasyonê

  • Jiholêrakirin û kêmkirina encamên giran ên bêtevgerîyê
  • Birêkûpêkkirina pergala hilmijê û danûstandina hilmeke tendurist
  • Di çalakî, kar û xebatên rojane da serxwebûn
  • Kêmkirin an jî têkbirina tengezarîyê
  • Xurtkirina masûlkeyên lawaz
  • Ji bo serkeftina pêvajoya başkirinê perwerdekirina malbatê

Koronavîrus, bi rêya hewayê bi pişkinînê, kuxikê derbasî mirovan dibe. Derman an jî derzîyeke ji bo parastinê tune ne lê mirov dikarin bi xweparastinê ji vê vîrusê dûr bikevin.

Rêbazên xweparastinê:

  • Dûrahî: Divê mirov wekî kesên li hember nexweş bin tevbigerin. Di navbera mirovan da divê herî kêm 2 m. dûrahî hebe.
  • Rûdank (Rûpoş-Maske): Vîrus, herî zêde ji dev û pozên mirovan derbasî pişikê dibe. Ji ber vê divê rûyê mirovan girtîbe yan jî bi rûdankê parastî be. Divê dev û poz baş bên veşartin û parastin.
  • Paqijî: Mirov dema destên xwe bide ser rûyê xwe, heke vîrus li ser destan hebin xetereyeke pir mezin derdikeve holê. Divê dest tu carî neçe li ser rû û dest bi av û sabûnê herî kêm 20 çirkeyan bên şûştin. Kolonya û dezenfektan jî tên bi kar anîn lê şûna av û sabûnê nikarin bigirin.

Her parastî û tendurist bin.